O nas

Historia

Związek Artystów Scen Polskich powołali aktorzy, 21 grudnia 1918 roku, wkrótce po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, na ogólnopolskim Kongresie Konstytucyjnym w Teatrze Rozmaitości w Warszawie. Kongres otwierał Józef Śliwicki, honorowym przewodniczącym zgromadzenia został wybitny aktor Wincenty Rapacki. Stefan Jaracz i Franciszek Frączkowski odczytali pełny tekst Statutu, który opracowała jeszcze w czasie wojny specjalna komisja: Stefan Jaracz, Jan Kochanowicz, Juliusz Osterwa, Józef Śliwicki, Aleksander Zelwerowicz, Franciszek Frączkowski, Józef Mikulski, Józef Munclingr, Mieczysław Szpakiewicz, Ludwik Śliwiński.

W okresie II Rzeczypospolitej ZASP był organizacją silną i skuteczną. Od samego początku przejął funkcję głównego organizatora życia teatralnego. W najogólniejszych zarysach uregulował prawa i obowiązki aktora w teatrze, ustalił stosunki prawne między aktorem a teatrem (regulaminy pracy), między teatrem a Związkiem (konwencje). Zatwierdził różne formy pomocy materialnej, jak kasa pogrzebowa i kasa jubileuszowa. Powołał pismo związkowe „Scena Polska”, przyczynił się do utworzenia w roku 1925 Polskiego Instytutu Teatrologicznego i powołania w 1932 roku Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej (PIST). W roku 1936 zwołał chyba najważniejszy w swoich dziejach zjazd, poświęcony w całości sprawom artystycznym. Również w roku 1936 doprowadził do zakończenia budowy pomnika Wojciecha Bogusławskiego przed Teatrem Narodowym.

Od 1922 roku w ZASP-ie odbywały się egzaminy eksternistyczne dla aktorów, a od 1923 także dla reżyserów. W 1976 Związek Artystów Scen Polskich stał się członkiem FIA (International Federation of Actors), międzynarodowej organizacji skupiającej związki zawodowe aktorów na świecie.

Na szczególne podkreślenia zasługują trzy ważne osiągnięcia ZASP-u w latach międzywojennych:

  1. szkolenie zawodowe aktorów, co po latach zaborów przyczyniło się do ujednolicenia wymowy scenicznej,
  2. wprowadzenie przymusu organizacyjnego, czyli konieczności i obowiązku należenia do jednego i tylko jednego związku; tylko członek ZASP który podpisał konwencję z ZASP-em, mógł grać w teatrze, a te, które podpisały konwencję mogły angażować tylko członków ZASP-u,
  3. wynegocjowanie rocznego kontraktu gwarantującego aktorom minimalną gażę.

Do trwałych zdobyczy tego czasu należy również Schronisko w Skolimowie (patrz: Skolimów) i Dom Aktora w Warszawie. Pomysł zbudowania Domu Aktora w stolicy powstał w roku 1921. W 1928 kupiono parcelę na ul. Polnej 48, gdzie przewidywano budowę nowoczesnego budynku. W połowie lat 30. parcelę jednak sprzedano i kupiono stary dom w Alejach Ujazdowskich 45. Zniszczony częściowo w czasie wojny, od 1949 roku jest stałą siedzibą Zarządu Głównego ZASP.

Podczas wojny ZASP działał w konspiracji. Patronował szkoleniu aktorów w mieszkaniach wykładowców, doprowadził do utworzenia Tajnej Rady Teatralnej, która powstała w roku 1940 z inicjatywy Bohdana Korzeniewskiego, Leona Schillera i Edmunda Wiercińskiego. Rada opracowała m.in. plany organizacji teatrów w wolnej Polsce oraz projekt weryfikacji aktorów, którzy złamali zakaz występowania w imprezach koncesjonowanych przez Niemców, uchwalony przez ZASP w 1940 roku.

Po wojnie ZASP kilkakrotnie zmieniał nazwę. W 1950 roku w miejsce ZASP-u powstał SPATiF (Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru i Filmu). W roku 1957, po polskim październiku, wydłużono nazwę Stowarzyszenia i do SPATiF-u dopisano ZASP. W pamiętnym roku 1981 Zjazd Nadzwyczajny uchwalił powrót do nazwy przedwojennej. 13 grudnia 1981 roku wprowadzono stan wojenny. 1 grudnia 1982 roku ZASP został rozwiązany, a 19 grudnia 1983 roku odbył się Zjazd założycielski „nowego” ZASP-u. Wstąpiło do niego około 1.300 osób. Dawny ZASP liczył około 5.000 członków.

Na początku 1989 roku doszło do konstruktywnego porozumienia pomiędzy dwoma ZASP-ami i w końcu października zwołano Zjazd Nadzwyczajny, który zjednoczył środowisko.

W kwietniu 2014 roku, podczas LVI Walnego Zjazdu Delegatów ZASP zatwierdzono nazwę w brzmieniu: ZASP-Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru, Filmu, Radia i Telewizji. Natomiast 1 kwietnia 2019 roku podczas LIX Nadzwyczajnego Walnego Zjazdu, zwołanego w celu zatwierdzenia nowego Statutu, nazwa Stowarzyszenia uległa zmianie i obecnie brzmi: Związek Artystów Scen Polskich ZASP-Stowarzyszenie.

Prezesi ZASP-u​

Józef Śliwicki

1 I 1919 – 1 IV 1920

Aleksander Zelwerowicz

3 IV 1920 – 24 III 1921

Józef Kotarbiński

3 IV 1920 – 24 III 1921

Józef Śliwicki

26 III 1921 – 17 IV 1924

Tadeusz Mazurkiewicz

19 IV 1924 – 1 IV 1926

JÓZEF ŚLIWICKI

3 IV 1926 – 28 III 1929

JERZY BOJANOWSKI

30 III 1929 – 17 IV 1930

IGNACY DYGAS

19 IV 1930 – 24 III 1932

ROBERT BOELKE

26 III 1932 – 13 IV 1933

JÓZEF ŚLIWICKI

15 IV 1933 – 1 VIII 1944

DOBIESŁAW DAMIĘCKI

6 VIII 1945 – 31 VIII 1948

FELIKS CHMURKOWSKI

1 IX 1948 – 14 IV 1949

LEON SCHILLER

15 VII 1950 – 25 III 1954

MARIAN WYRZYKOWSKI

P.O. 26 III 1954 – 23 III 1955

WOJCIECH BRYDZIŃSKI

23 III 1955 – 4 II 1957

MARIAN WYRZYKOWSKI

12 II 1957 – 18 II 1959

HENRYK SZLETYŃSKI

28 II 1959 – 30 III 1961

JAN KRECZMAR

30 III 1961 – 13 IV 1963

HENRYK SZLETYŃSKI

13 IV 1963 – 17 IV 1965

WŁADYSŁAW KRASNOWIECKI

17 IV 1965 – 16 III 1970

GUSTAW HOLOUBEK

26 III 1970 – 17 IV 1981

ANDRZEJ SZCZEPKOWSKI

17 IV 1981 – 1 XII 1982

HENRYK SZLETYŃSKI

19 V 1983 – 5 IV 1985

TADEUSZ JASTRZĘBOWSKI

5 IV 1985 – 1 IV 1988

KAZIMIERZ DEJMEK

1 IV 1988 – 30 X 1989

ANDRZEJ ŁAPICKI

31 X 1989 – 5 IV 1996

KAZIMIERZ KACZOR

5 IV 1996 – 29 III 2002

OLGIERD ŁUKASZEWICZ

29 III 2002 – 25 III 2005

IGNACY GOGOLEWSKI

25 III 2005 – 13 IV 2006

KRZYSZTOF KUMOR

13 IV 2006 – 1 IV 2010

JOANNA SZCZEPKOWSKA

2 IV 2010 – 20 XII 2010

OLGIERD ŁUKASZEWICZ

17 I 2011 – 6 IV 2014

OLGIERD ŁUKASZEWICZ

7 IV 2014 – 15 IV 2018

PAWEŁ KRÓLIKOWSKI

16 IV 2018 – 24 I 2020

KRZYSZTOF SZUSTER

od 25 II 2020

Związek Artystów Scen Polskich ZASP – Stowarzyszenie
Al. Ujazdowskie 45
00-536 Warszawa
pon. – pt.: 9.00 – 17.00
e-mail: zasp@zasp.pl

Copyright © 2020 Związek Artystów Scen Polskich ZASP – Stowarzyszenie. All Rights Reserved.

Webdesign by Pink Design