Wzgórze Totwenek

Wzgórze Totwenek

W prawdziwie letniej atmosferze, po upalnym, dobiegającym końca dniu, na Wzgórzu zwanym Pogańską Górą, odbyła się uroczystość niezwykła, choć nie pierwsza w cyklu spotkań „Spojrzenie na Gdańsk”. Pod okiem pana Witolda Burkiewicza - Profesora Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Barcelonie, scenografa przestrzeni, autora tego projektu - zaaranżowano kolejną przestrzeń widokową miasta.

Wyjątkowe położenie Gdańska między morzem a wzgórzami morenowymi, zostało przez pana profesora wykorzystane do stworzenia miejsc, z których można podziwiać panoramę miasta z różnej perspektywy widokowej.

10 lipca o godzinie 21.30 otwarte zostało kolejne, 18 już takie miejsce, które z inicjatywy naszego kolegi, aktora dramatycznego i reżysera teatru lalek Adama Gromadzkiego, otrzymało imię pań Olgi Totwen oraz jej córek Ewy Totwen – Kilarskiej i Ireny Totwen – Nowakowskiej. To trzy niezwykłe kobiety, wilnianki z urodzenia, twórczynie marionetek, scenografki,  reżyserki i organizatorki teatru lalkowego, działającego nawet w trudnych latach wojennych. W lutym  1945 r. podjęły decyzję o ekspatriacji. Zabierając ocalałe lalki i scenkę przyjechały do Białegostoku, gdzie 12 maja wystąpiły z prapremierą sztuki „O gwiazdce z nieba” Ireny Totwen w reżyserii Hanki Bielickiej. W latach 1945-47 występowały w Łodzi, a teatr na pamiątkę ich korzeni otrzymał nazwę „Wileński Teatr Łątek” (łątka – nazwa staropolskiej laki na niciach). W 1947 r. za sprawą wieloletniego przyjaciela rodziny Jana Żejmo przyjechały do Gdańska, dając pierwsze przedstawienia w salce w miejscu dzisiejszej Opery Bałtyckiej, a następnie w sali przy ul. Grunwaldzkiej 16. Czasy stalinizmu odcisnęły swoje piętno również na losach „Łątek”. W 1948 r. skasowano słowo „wileński”, w 1950 r. upaństwowiono Teatr Łątek, a rok później usunięto z niego Olgę i Ewę Totwen. W latach 1953-1955 obie lalkarki zrealizowały film marionetkowy „Wspólnymi siłami”. W 1956 r., reaktywował się Teatr Łątek („Łątki Drugie”), który działał w centrum Gdańska, w Domu Drukarza. Totwenki wraz z grupą miłośników teatru założyły w tym miejscu Stowarzyszenie Miłośników Sztuki Marionetkowej. W lipcu 1957 r. nastąpiło upaństwowienie drugiego teatru łątek. W 1958 r. Olga i Ewa zostały usunięte z teatru. Dyrekcję objęła Teresa Trojanowicz (PZPR), a rok później Ali Bunsch przejął i przyłączył do Teatru „Miniatura” majątek i nowy zespół marionetkarzy. Kultywatorką tradycji rodzinnej „Wileńskiego Teatru Łątek”, jest wnuczka Olgi Totwen (córka Ewy), dr hab. Grażyna Kilarska, pracownik naukowy gdańskiej ASP.

W rękach Grażyny Totwen-Kilarskiej, przywiezione niegdyś przez babcię i mamę marionetki w wyjątkowych sytuacjach ożywają. Tak stało się i podczas tego uroczego, nieco tajemniczego wieczoru za sprawą Adama Gromadzkiego i jego spektaklu „Baśń o królewiczu Och i królewnie Ach”. Dopełnieniem tego teatralnego spotkania były występy trzech sopranistek – Magdaleny Chmieleckiej, Katarzyny Syguły,  i Barbary Lewickiej oraz grającej na flecie Magdaleny Burkiewicz i Daniela Rudowskiego – fortepian.

Ciekawi swojego miasta i jego odkrywanych zakamarków uczestnicy spotkania mieli wyjątkową okazję podziwiania wspaniałego widoku na Piecki-Migowo, przy okazji dowiadując się, że w latach 20. XX wieku, na Pogańskiej Górze odkryto pochodzące z VI wieku groby skrzyniowe. Ich obecność oraz  pozostawione na szczycie głazy  wskazują, że wzniesienie mogło być ośrodkiem pogańskiego kultu. Niewykluczone również, że Pogańska Góra była miejscem, gdzie znajdowała się dawna osada rycerska Rutki.

Od dzisiaj na popołudniowy spacer możemy umawiać się nie na Pogańskiej Górze, a na „Wzgórzu Totwenek”. Widok stamtąd pozostaje jednakowo piękny.

Joanna Żędzianowska

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

Powiązane artykuły

MARIAN KOŁODZIEJ. Artysta plastyk, scenograf teatralny i filmowy, twórca ołtarzy papieskich w Gdańsku i Sopocie, przez wiele lat związany Teatrem Wybrzeże. Honorowy Obywatel Gdańska.
Z wielkim żalem żegnamy naszą Koleżankę Bogusławę Czosnowską, wieloletnią aktorkę, reżyserkę i pedagoga. Zasłużoną członkinię naszego Stowarzyszenia, w latach 1961 – 1965 Przewodniczącą Oddziału ZASP w Gdańsku. Zmarła 4 sierpnia 2021 r. w Gdańsku.

Związek Artystów Scen Polskich ZASP – Stowarzyszenie
Al. Ujazdowskie 45
00-536 Warszawa
pon. – pt.: 9.00 – 17.00
e-mail: zasp@zasp.pl

Copyright © 2020 Związek Artystów Scen Polskich ZASP – Stowarzyszenie. All Rights Reserved.

Webdesign by Pink Design