Licznik odwiedzin : 1345248
Logo
10-10-2017

Zwyczajny Walny Zjazd

LVIII Zwyczajny Walny Zjazd Delegatów ZASP odbędzie się
w dniach 16-17 kwietnia 2018 roku

Uproszczono funkcjonowanie zawodów artystycznych w Polsce

wip_logo

Od 30 listopada 2015 r. w przepisach pojawiła się definicja pracownika artystycznego. Ponadto od 1 stycznia 2016 r. w nowych przepisach o ekwiwalentach pieniężnych wyjaśniono wątpliwości w ich rozliczaniu.

Ustawodawca konsekwentnie upraszcza przepisy regulujące dostęp do zatrudnienia w instytucjach kultury dla osób wykonujących zawody artystyczne. Idea jest taka, aby wykonywanie tych zawodów nie było limitowane narzuconymi wymogami i obowiązkiem ich dokumentowania za pomocą kryterium wykształcenia i stażu pracy. Podstawą zatrudnienia artysty w instytucji kultury ma być jego talent i umiejętności. Dodatkowym uproszczeniem jest, żeby zasady zatrudnienia artysty określał po prostu Kodeks pracy. Dlatego od 30 listopada 2015 r. uelastyczniono warunki zatrudnienia artystów:

  • zniesiono uprawnienia ministra kultury do określania w rozporządzeniu wymagań kwalifikacyjnych uprawniających do zajmowania określonych stanowisk w niektórych instytucjach kultury (dla których organizatorem jest administracja rządowa lub jednostki samorządu terytorialnego),
  • zrównano sytuację prawną osób zatrudnianych przy tego samego rodzaju pracy w różnych instytucjach kultury poprzez wprowadzenie definicji legalnej pracownika artystycznego oraz uniezależnienie nabycia tego statusu od miejsca zatrudnienia – wcześniej tylko osoby zatrudnione w artystycznych instytucjach kultury mogły go uzyskać, a np. aktor, muzyk zatrudniony w domu kultury czy reżyser, scenograf w muzeum już nie.

Nowa definicja pracownika artystycznego
Obecnie art. 26a uodk stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie do pracowników instytucji kultury stosuje się przepisy Kodeksu pracy.

Pracownikiem artystycznym jest osoba zatrudniona w instytucji kultury do wykonywania pracy polegającej na tworzeniu, opracowywaniu lub artystycznym wykonywaniu utworów w dziedzinie teatru, muzyki, tańca, filmu lub innych sztuk audiowizualnych.

Definicja ta uwzględnia specyfikę działalności w dziedzinie filmu i innych sztuk audiowizualnych. Twórców z tej dziedziny wpisano do katalogu działalności twórczej o charakterze artystycznym – obok teatru, muzyki i tańca. W dziedzinie filmu, jak też innych sztuk audiowizualnych nie ma sezonów artystycznych i planów repertuarowych (a więc nie spełniają one warunków uznania za klasyczną instytucję artystyczną). Jednak dla prawidłowego wykonywania zadań instytucji kultury konieczne jest umożliwienie zatrudniania przez nie pracowników-artystów.

Wynagrodzenie pracownika artystycznego
Zmieniono także art. 31a uodk. Zmianę tę należy rozpatrywać wraz z nową definicją pracownika artystycznego. Wskazany art. 31a reguluje bowiem kwestię m.in. dodatkowych dochodów takiego pracownika. Obecnie pracownik artystyczny może otrzymywać dodatkowe wynagrodzenie, w szczególności za udział w określonej roli w przedstawieniu lub koncercie, za reżyserię, scenografię, choreografię lub kierownictwo muzyczne przedstawienia lub współtworzenie utworu audiowizualnego w rozumieniu art. 69 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Powołany przepis prawa autorskiego stanowi, że „Współtwórcami utworu audiowizualnego są osoby, które wniosły wkład twórczy w jego powstanie, a w szczególności: reżyser, operator obrazu, twórca adaptacji utworu literackiego, twórca stworzonych dla utworu audiowizualnego utworów muzycznych lub słowno-muzycznych oraz twórca scenariusza”.

Do pracowników zatrudnionych na stanowisku dyrektora lub zastępcy dyrektora instytucji kultury, wykonujących zadania określone powyżej nie stosuje się przepisów art. 5 ust. 1 i 4 ustawy z 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi.

Ekwiwalent za używanie własnych instrumentów itp.
Zmieniono także zasady wynagrodzeń za używanie w pracy rzeczy należących do pracownika teatru lub domy kultury. Przed zmianą mógł z tej możliwości skorzystać „pracownik instytucji artystycznej”, a po nowelizacji „pracownik artystyczny”.

Tak jak wcześniej ekwiwalent przysługuje pracownikowi, który używa w pracy, za zgodą pracodawcy, własnego instrumentu lub własnych akcesoriów do instrumentu, ubioru scenicznego, rekwizytu lub narzędzi, przysługuje ekwiwalent pieniężny za ich używanie. 

Nowością jest wymóg zawierania umowy (jej szczegóły określa rozporządzenie z 22 października 2015 r.). Zgodnie z nim warunkiem ustalenia prawa do ekwiwalentu pieniężnego, w tym jego wysokości, jest zawarcie przez pracodawcę z pracownikiem umowy o używaniu w pracy przez pracownika artystycznego własnego instrumentu, akcesoriów do instrumentu, ubioru scenicznego, rekwizytu lub narzędzi. Obligatoryjne elementy umowy to:

  • oświadczenie pracownika o prawie do własności rzeczy;
  • określenie zasad i sposobu używania tej rzeczy,
  • określenie wysokości ekwiwalentu pieniężnego z tytułu używania rzeczy przez pracownika, uwzględniającej koszty poniesione przez pracownika w związku z zakupem lub utrzymaniem w należytym stanie rzeczy, w tym w szczególności normy zużycia rzeczy lub jego cenę rynkową,
  • termin wypłaty ekwiwalentu pieniężnego.

Ekwiwalent zamiast dodatkowego wynagrodzenia
Wcześniej przepisy mówiły o dodatkowym wynagrodzeniu, a obecnie o ekwiwalencie. W ten sposób dostosowano je do prawa podatkowego. Artykuł 21 ust. 1 pkt 13 ustawy o PIT stanowi, że zwolnione z opodatkowania się ekwiwalenty pieniężne za używane przez pracowników przy wykonywaniu pracy narzędzia, materiały lub sprzęt, stanowiące ich własność.

 

Tomasz Król
specjalista w zakresie instytucji kultury

 

Podstawa prawna

  • Ustawa z 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustaw regulujących warunki dostępu do wykonywania niektórych zawodów (Dz.U. z 2015 r. poz. 1505).
  • Rozporządzenie ministra kultury i dziedzictwa narodowego z 22 października 2015 r. w sprawie wynagradzania pracowników instytucji kultury (Dz.U. z 2015 r. poz. 1798).