Licznik odwiedzin : 1322224
Logo
10-10-2017

Zwyczajny Walny Zjazd

LVIII Zwyczajny Walny Zjazd Delegatów ZASP odbędzie się
w dniach 16-17 kwietnia 2018 roku

Jak uniknąć błędów przy powołaniu dyrektora IK

wip_logo

Zasadniczym trybem powołania dyrektora instytucji jest tryb konsultacyjny. Przy jego zastosowaniu nie trzeba rozpisywać konkursu na stanowisku dyrektora. Warunkiem jest przeprowadzenie stosownych konsultacji oraz uzyskanie opinii związków zawodowych działających w danej instytucji kultury oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez instytucję.

Wyrażenie opinii dotyczy wszystkich związków zawodowych, jakie działają w danej instytucji kultury, niezależnie od tego czy są one reprezentatywne czy nie. To samo dotyczy także stowarzyszeń zawodowych i twórczych. 

Przykład W bibliotece miejskiej miasta C. funkcjonują dwa związki zawodowe: Związek Zawodowy Bibliotekarzy oraz komisja zakładowa NSZZ „S”. Mimo że reprezentatywny jest tylko NSZZ „S.” jako organizacja ogólnopolska, organizator musi zasięgnąć opinii obydwu związków zawodowych.

 

Rola stowarzyszeń zawodowych i twórczych

W przypadku stowarzyszeń twórczych i zawodowych w orzecznictwie przyjmuje się, że należy je rozumieć szeroko. Obowiązek zasięgania opinii obejmuje zarówno stowarzyszenia zrzeszające twórców, jak i prowadzące oraz inspirujące działalność twórczą. Wobec braku konkretnych definicji, do obowiązków organizatora będzie zatem należeć dokładne ustalenie, jakie związki zawodowe oraz stowarzyszenia zawodowe i twórcze działają na terenie działania danej instytucji kultury (np. miasta lub gminy). W dalszej kolejności powinien on zasięgnąć ich opinii w zakresie osoby odwoływanego dyrektora instytucji kultury. Pominięcie wspomnianych działań konsultacyjnych stanowi istotne naruszenie prawa (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2545/11).

 

5-dniowy termin do wyrażenia opinii

Brak opinii związku zawodowego nie tamuje procedury powołania dyrektora. Wprawdzie uodk nie określa terminu, w jakim związki zawodowe powinny wyrazić swoją opinię, ale zgodnie z art. 30 ust. 21 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. z 2014 r. poz. 167), w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, w których przepisy prawa pracy zobowiązują pracodawcę do współdziałania z zakładową organizacją związkową, pracodawca jest obowiązany zwrócić się do tej organizacji o informację o pracownikach. Wydaje się, że w tym wypadku możliwe jest zastosowanie odpowiednie tego przepisu także w przypadku opiniowania kandydata na pracownika, którym też jest dyrektor. Zgodnie z cytowanym wyżej przepisem nieudzielenie tej informacji w ciągu 5 dni zwalnia pracodawcę od obowiązku współdziałania z zakładową organizacją związkową w sprawach dotyczących tych pracowników. W praktyce oznacza to, że nieudzielenie opinii przez związek zawodowy w terminie wskazanym w art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych, tj. 5 dni od daty doręczenia wniosku o opinię, powoduje, że związek niejako zwalnia się z prawa do wyrażenia opinii. Można to tym samym uznać za przychylenie się do wniosku organizatora o powołanie danej osoby na stanowisko dyrektora.

Podobnego terminu nie przewiduje z kolei ustawa z 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2015 r. poz. 1393), co powoduje, że w przypadku stowarzyszeń zawodowych i twórczych nie obowiązuje żaden konkretny termin wyrażenia opinii. Jednak należy w takim wypadku uznać, że organizator może wyznaczyć stowarzyszeniu termin do złożenia stosownej opinii. Możliwość taką wskazał WSA w Szczecinie, który w uzasadnieniu wyroku z 12 marca 2008 r. (sygn. akt II SA/Sz 1160/07) stwierdził m.in., że przepis art. 15 ust. 1 uodk stanowi samoistną podstawę prawną do powołania lub odwołania dyrektora instytucji kultury i podjęcie decyzji w tym zakresie przez organizatora – zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu – powinno poprzedzić zasięgnięcie opinii właściwych związków zawodowych działających w tej instytucji kultury. Ustawodawca nie określił przy tym terminu, w którym uprawnione związki zawodowe oraz związki i stowarzyszenia twórcze mają prawo przedstawić organizatorowi opinię w przedmiocie powołania lub odwołania dyrektora instytucji kultury. Zdaniem WSA, tak jak obowiązkiem organizatora jest zasięgnięcie opinii związków i stowarzyszeń wymienionych w art. 15 ust. 1 uodk, tak podmioty te mają prawo do wyrażenia opinii w sprawie powołania lub odwołania dyrektora instytucji kultury. W tej sprawie organizator wyznaczył związkom zawodowym i organizacjom twórczym termin 5-dniowy do złożenia opinii. Zdaniem WSA termin do złożenia opinii powinien być terminem rozsądnym. W przekonaniu sądu termin 5-dniowy zaproponowany przez organizatora odpowiadał temu kryterium.

 

Opinia związków i stowarzyszeń zawodowych

Zarówno związki zawodowe, jak i stowarzyszenia zawodowe oraz twórcze wyrażają opinię – a nie zgodę – co do powołania konkretnego kandydata na stanowisko dyrektora. Wydana przez nie negatywna opinia nie tamuje bezpośrednio powołania na stanowisko negatywnie zaopiniowanego kandydata. Jednak wskazane negatywne opinie mogą znacząco utrudnić wykonywanie obowiązków dyrektora. Dlatego też powoływanie negatywnie zaopiniowanego kandydata na stanowisko dyrektora nie powinno jednak nastąpić, z punktu widzenia późniejszego, prawidłowego i efektywnego zarządzania instytucją kultury.

Jednakże w przypadku powoływania dyrektora państwowej instytucji kultury jej organizator, poza uzyskaniem opinii związków zawodowych i stowarzyszeń twórczych, musi jeszcze uzyskać zgodę ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego (art. 15 ust. 3 uodk). Tylko gdy dyrektor jest powoływany na kolejną kadencję, wystarczy zasięgnięcie opinii tego ministra.

Ważne Brak zgody ministra właściwego ds. kultury i dziedzictwa narodowego wyklucza powołanie dyrektora w państwowej instytucji kultury. W przypadku samorządowej instytucji kultury nie ma w ogóle obowiązku uzyskiwania takiej zgody.

 

Konkurs na stanowisko dyrektora instytucji kultury

Tryb konsultacyjny jest wyłączony w przypadku, gdy organizator zdecyduje się rozpisać konkurs na stanowisko dyrektora instytucji kultury.

WAŻNE Zasięganie opinii związków zawodowych oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych nie jest konieczne w przypadku wyłonienia kandydata na dyrektora w drodze konkursu. 

O rozpisaniu konkursu na stanowisko dyrektora może zdecydować sam organizator (art. 16 ust. 1 uodk). Jednakże w części samorządowych instytucji kultury dyrektor jest obligatoryjnie wyłaniany w drodze konkursu (art. 16 ust. 2 uodk). Wykaz tych instytucji zawarty jest w załączniku do rozporządzenia ministra kultury i dziedzictwa narodowego z 30 lipca 2015 r. w sprawie wykazu samorządowych instytucji kultury, w których wyłonienie kandydata na stanowisko dyrektora następuje w drodze konkursu (Dz.U. 2015 r. poz. 1298).

Procedurę konkursową określa, poza zasadniczymi regułami zawartymi w art. 16 uodk, nadal obowiązujące rozporządzenie ministra kultury z 30 czerwca 2004 r. w sprawie organizacji i trybu przeprowadzania konkursu na kandydata na stanowisko dyrektora instytucji kultury (Dz.U. nr 154, poz. 1629).

 

Ogłoszenie o konkursie

Konkurs jest jawny i postanowienie o jego rozpisaniu musi być ogłoszone. W pierwszej kolejności ogłoszenie jest podawane do wiadomości pracowników instytucji kultury. Rozporządzenie ws. konkursu w § 3 ust. 1 wskazuje, że poinformowanie pracowników następuje w sposób „przyjęty w tej instytucji”. W praktyce nie ma więc ogólnej reguły prawnej, nakazującej w taki czy inny sposób ogłaszać o konkursie. Zasady te mogą znajdować się zatem w przepisach organizacyjnych instytucji – statucie, regulaminie organizacyjnym, ewentualnie regulaminie pracy. Sposób informowania może być też różny – poza standardowym wywieszeniem np. na tablicy ogłoszeń, można też poinformować pracowników na zebraniu załogi, przekazać ogłoszenie o konkursie drogą elektroniczną (e-mailem lub ogłoszeniem na stronie internetowej instytucji). Ważne jest, aby forma przekazania była określona w przepisach wewnętrznych i aby ogłoszenie to dotarło do możliwie największej liczby pracowników, a najlepiej – do wszystkich zatrudnionych. O konkursie na dyrektora powinni być poinformowani wszyscy pracownicy danej instytucji kultury, niezależnie od zajmowanego stanowiska.

 

Michał Culepa
specjalista w zakresie prawa pracy

 

Podstawa prawna

  • Art. 68 § 1, art. 94 pkt 9a ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).
  • Art. 15 ust. 1 ustawy z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz.U. z 2012 r. poz. 406 ze zm.).