Licznik odwiedzin : 2004526
Logo
10-10-2017

Zwyczajny Walny Zjazd

LVIII Zwyczajny Walny Zjazd Delegatów ZASP rozpoczyna się
16 kwietnia 2018 roku o godz. 10:00 w Teatrze Lalka w Warszawie.

Spotkanie EuroFIA - Warszawa 8-10 maja 2009

W dniach 8-10 maja odbyło się w Warszawie doroczne Spotkanie EuroFIA, którego gospodarzem i współorganizatorem był po raz pierwszy ZASP. Było to także pierwsze Spotkanie EuroFIA po ubiegłorocznym XVI Kongresie FIA w Marrakeszu, na którym zostały wybrane nowe władze organizacji. Dotychczasowego przewodniczącego FIA, Thomasa Bolme, zastąpiła Agnete Haaland, norweska aktorka, Przewodnicząca Związku Aktorów Norweskich.

Warszawskie Spotkanie EuroFIA było szczególne także z jeszcze jednego względu, gdyż poprzedziło je jednodniowe Spotkanie EuroFIA i Europejskich Organizacji Zbiorowego Zarządzania Prawami Artystów Wykonawców. Spotkanie to miało formę prezentacji panelowych, połączonych z dyskusją nad wystąpieniami zaproszonych panelistów. Zostało zorganizowane wspólnie przez FIA i FIM (Międzynarodową Federację Artystów Muzyków), co stanowi istotne novum w dotychczasowej współpracy obu międzynarodowych organizacji pozarządowych, reprezentujących różne grupy zawodowe artystów wykonawców.

Podczas obu Spotkań, poruszano częściowo te same, wspólne problemy, omawiane jednak z różnych perspektyw. Najpierw (pierwszego dnia obrad) z punktu widzenia o. z. z. oraz międzynarodowych organizacji rządowych i pozarządowych, a następnie (drugiego i trzeciego dnia obrad) krajowych stowarzyszeń i związków zawodowych aktorów należących do EuroFIA.

Najważniejszą wspólnie przedstawianą i omawianą kwestią podczas obrad obu Spotkań były bardzo złożone i kontrowersyjne stanowiska, dokumenty i działania Komisji Europejskiej (KE), Parlamentu Europejskiego (PE) i Rady Europejskiej (RE UE) w sprawie przedłużenia czasu ochrony praw majątkowych artystów wykonawców. Przedstawiano kolejno przebieg prac w tej sprawie, zainicjowanych przez Komisję Europejską, która pierwotnie zaproponowała przedłużenie tych praw do 95 lat od daty pierwszego ustalenia bądź utrwalenia artystycznego wykonania. Informując o ostatecznej decyzji Parlamentu Europejskiego, wymagającej jeszcze akceptacji przez Radę Europejską UE, o przedłużeniu czasu ochrony praw majątkowych tylko do 70 lat wyłącznie jednej grupy artystów wykonawców (muzyków instrumentalistów i wokalistów).

Wyjaśniano przyczyny takiej kontrowersyjnej decyzji PE i przedstawiano różne stanowiska rządów poszczególnych państw członkowskich, reprezentowanych w RE UE. Wskazywano także na rolę silnego lobby producenckiego przy podejmowaniu decyzji o przedłużeniu okresu ochronnego tylko dla artystów muzyków, bez uwzględnienia aktorów. Polska delegacja przedstawiła ponownie nasze wcześniejsze pisemne stanowisko (vide: Apel ZASP). Wskazując na zasadniczą niezgodność takiej nowej regulacji prawnej z jednolitą dotychczas kategorią artystów wykonawców w świetle obowiązującego prawa europejskiego i polskiego oraz prawa krajowego innych państw członkowskich UE. Podkreśliliśmy również, jawnie i bezspornie dyskryminacyjny charakter tego wysoce kontrowersyjnego rozwiązania legislacyjnego, opowiadając się przeciwko tymczasowym i połowicznym zmianom przepisów odnośnej dyrektywy UE.

Doceniając celowość współdziałania w tej materii FIA i FIM, nie negując jej znaczenia w stosunkach obu naszych pozarządowych organizacji międzynarodowych, ostrzegaliśmy przed oczywistymi zagrożeniami. Wynikającymi z takich wyłącznie taktycznych sojuszy w sprawie tymczasowych, etapowych zmian prawa w zakresie merytorycznie i prawnie nierozdzielnych instytucji artysty wykonawcy i artystycznego wykonania. Jako łącznych, całościowo chronionych kategorii prawnych. Odrzucaliśmy kontrargument, mówiący o potrzebie solidarnego wspierania nawet częściowej poprawy warunków ochrony tylko jednej grupy artystów wykonawców (muzyków), żeby nie dopuścić do zdjęcia inicjatywy przedłużenia ochrony praw majątkowych artystów wykonawców z planu prac legislacyjnych właściwych organów UE. Przypominaliśmy o polskich złych doświadczeniach z takimi tymczasowymi rozwiązaniami, które nabierały cech rozwiązań trwałych.

Nasze stanowisko zostało poparte przez inne europejskie stowarzyszenia i związki twórcze, podzielające nasze obawy. Zwłaszcza naszą opinię, że brak analizy porównawczej sytuacji społeczno-zawodowej i zarobkowej aktorów w poszczególnych państwach europejskich, uzasadniającej przedłużenie aktorom czasu ochrony praw majątkowych w nawet większym stopniu niż tylko muzykom (którzy mogą prezentować poważna część swoich artystycznych wykonań bez barier językowych), nie pozwolił na jej włączenie do przygotowanej przez KE analizy następstw proponowanych zmian w prawie europejskim (ang: impact study). Co stanowi wstępny wymóg konieczny w pracach legislacyjnych w UE. Uzasadniający każdorazowo ich podjęcie i zakres oraz zakładane cele i skutki prawne, społeczne i ekonomiczne. A w tym przypadku także cele i skutki kulturalne.

Kolejnym wspólnym problemem omawianym podczas pierwszego dnia obrad była kwestia wyłącznych praw osobistych i majątkowych artystów wykonawców oraz ich przenoszenia na producentów i udostępniania w ramach osobistego (prywatnego) i publicznego dozwolonego użytku, udostępniania na żądanie i innych form korzystania z praw artystów wykonawców oraz ich ochrony na różnych, odrębnych polach eksploatacji. Rozważano kwestie podmiotów zobowiązanych do wnoszenia zryczałtowanych opłat z tytułu tantiem należnych artystom wykonawcom za korzystanie z ich prawem chronionych artystycznych wykonań w szczególności przy zastosowaniu nowych technologii ich zapisu, utrwalania, kopiowania i zwielokrotniania na różnych nośnikach, przesyłu, przekazu i odbioru. W szczególności przy wykorzystaniu technik cyfrowych i Internetu.

Ponownie podnoszono kwestię różnych modelowych i instytucjonalnych rozwiązań prawnych w zakresie nabywania przez producentów fonogramów i wideogramów oraz nadawców praw do artystycznych wykonań i ich utrwaleń. Podkreślając istotne różnice zachodzące między pierwotnym nabywaniem całości lub określonych części tych praw przez producentów ex lege (z mocy prawa) oraz ich nabywaniem translacyjnym (na podstawie stosownych umów artystów wykonawców z producentami). Wnioskowano o przeanalizowanie różnych rozwiązań instytucjonalnych w tym względzie w poszczególnych państwach członkowskich UE oraz typowych umów producenckich w celu ewentualnego opracowania wzorcowych umów ramowych do wykorzystania przez organizacje europejskie aktorów i muzyków należące do FIA i FIM.

W dyskusji podnoszono szereg szczegółowych kwestii związanych z określeniem podmiotów zobowiązanych do płacenia artystom wykonawcom tantiem, ich inkasa i repartycji. Te istotne dla zbiorowego zarządzania prawami problemy działalności o. z. z. są obecnie rozwiązywane w różny sposób w zależności od tego czy istnieje tożsamość o. z. z. i związków oraz stowarzyszeń aktorów i muzyków, czy też mają one odrębne byty prawne i struktury organizacyjne. Co rzutuje na ich wzajemne współdziałanie w razie wyodrębnienia lub konieczne w przypadku tożsamości prawnej i organizacyjnej oddzielanie czynności o. z. z. i pozostałych zakresów statutowej działalności stowarzyszeń i związków zawodowych artystów wykonawców. Przedstawione podczas panelu i w trakcie dyskusji odmienne modele rozwiązań powodowały istotnie zróżnicowanie problemów szczegółowych stanowisk prezentowanych w tym punkcie obrad.

Zaproponowano na koniec przeprowadzenie badania krajowych rozwiązań prawnych i praktycznych w tym zakresie. Było to kolejne potwierdzenie pilnej potrzeby takiego badania. Sygnalizowanej wcześniej przez nas w imieniu ZASP. Zwłaszcza w zakresie zasad i form wzajemnej dwustronnej reprezentacji przez o. z. z. artystów wykonawców z różnych krajów. Część wypowiedzi dotyczyła nie tylko kwestii inkasa i repartycji tantiem, ale także roli, zadań o. z .z. i stowarzyszeń oraz związków artystów wykonawców w zwalczaniu nielegalnego korzystania z utrwaleń artystycznych wykonań. Przedstawiano dwa konkurujące ze sobą (alternatywne) lub komplementarne kierunki działań, służących zapobieganiu i zwalczaniu różnych form nielegalnego korzystania z prawnie chronionych artystycznych wykonań. Kierunek działań represyjnych (intensyfikacja ścigania i zaostrzanie kar ) oraz kierunek działań edukacyjno-prewencyjnych i perswazyjnych różnego rodzaju. Podkreślano niedocenianą często rolę i skuteczność tych drugich, nierepresyjnych działań. Omawiano zalety, wady i słabości a także skuteczność i przydatność tych działań w różnych zakresach i warunkach. Inicjowanych i realizowanych samodzielnie przez organizacje reprezentujące autorów i artystów wykonawców lub we współpracy z organami ścigania i innymi instytucjami państwowymi, publicznymi i prywatnymi oraz międzynarodowymi i krajowymi wyspecjalizowanymi organizacjami rządowymi i pozarządowymi.

Bardzo szczegółowa, choć mało owocna i równie mało konstruktywna, ze zrozumiałych względów, była obszerna informacja i dyskusja na temat braku postępu w pracach nad nowym traktatem audiowizualnym Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO). Przyczyną obecnego zahamowania w pracach nad traktatem jest bowiem brak zgody rządów państw-stron WIPO, na rozszerzenie międzynarodowych standardów ochrony utrwaleń audiowizualnych i związanych z nimi praw artystów wykonawców. Opinie i stanowiska oraz działania organizacji pozarządowych, takich jak FIA i FIM, mają więc w tym przypadku jedynie pomocnicze, konsultacyjne znaczenie. Podkreślano, że wobec niemal całkowitego zatrzymania postępu prac nad tekstem nowego traktatu WIPO, należałoby ewentualnie monitować rządy poszczególnych państw, żeby były gotowe przyjąć przynajmniej okrojoną do minimum 19. artykułową, uzgodnioną już wersję tekstu tej umowy międzynarodowej. Mimo ewidentnej dominacji w zawartych w tym tekście unormowaniach regulacji uwzględniających interesy i prawa nadawców oraz producentów. Z niewielkim tylko uwzględnieniem interesów i praw artystów wykonawców.

Po raz kolejny zaproponowano pragmatyczne stanowisko, że w sprawach normatywnych, trudnych do uzgodnienia i przyjęcia w aktach prawa międzynarodowego lepiej osiągnąć i przyjąć coś, niż nic, jako minimum konwencyjne obowiązujące sygnatariuszy. Wskazywano na zasadność i potrzebę stworzenia europejskiej bazy danych na temat rosnącej roli i udziału przychodów z różnych form działalności kulturalnej z udziałem artystów wykonawców w tworzeniu PNB (Produktu Narodowego Brutto). Omawiano również problemy związane z implementacją do prawa krajowego i przestrzeganiem w praktyce unormowań pozostałych traktatów i umów WIPO. Wskazywano też na rolę WTO (Światowej Organizacji Handlu) i UE oraz innych organizacji w tym zakresie. Mówiono o podziale opinii publicznej wobec kwestii ochrony praw autorskich i praw artystów wykonawców, charakteryzując przy tym pozornie tylko sprzeczne punkty widzenia użytkowników i posiadaczy praw.

Następnym punktem obrad, zasługującym na szczególna uwagę, był problem zasad i warunków dostępu do dzieł osieroconych i archiwalnych, do których prawa nie są ustalone lub wygasły. Ten problem jest także trudny i prawnie oraz praktycznie nie do końca rozwiązany w Polsce. Przedstawiono różne rozwiązania prawne i problemy związane z uzyskaniem dostępu indywidualnych i masowych użytkowników do takich utworów i artystycznych wykonań. Mających często wysokie walory artystyczne i ponadczasową atrakcyjność, należące do narodowego i światowego dziedzictwa kultury. Akcentowano konflikty interesów miedzy publicznymi nadawcami lub innymi instytucjami sprawującymi pieczę i kontrolę nad zasobami archiwalnymi, zawierającymi artystyczne wykonania oraz argumenty przemawiające za ich bezpłatnym lub odpłatnym udostępnianiem różnym użytkownikom. Wspominano również o ewentualnym pobieraniu opłat na specjalne fundusze z tytułu eksploatacji materiałów, do których prawa majątkowe artystów wykonawców wygasły.

Drugi dzień obrad, inaugurujący Spotkanie EuroFIA, rozpoczął powitalnym przemówieniem Prezes Zarządu ZASP, Krzysztof Kumor, który następnie dokonał wraz z członkiem Zarządu, Andrzejem Dębskim, wręczenia okolicznościowych medali z okazji 90lecia ZASP dla władz FIA na ręce nowej Przewodniczącej FIA, Agnete Haaland oraz dla honorowego Przewodniczącego FIA, Thomasa Bolme, kierującego przez 16 lat FIA.

Następnie przystąpiono do realizacji przyjętego porządku dziennego, który obejmował:

1. Omówienie i dyskusję na temat problemów związanych z działaniami podejmowanymi we współpracy z Unią Europejską.

• szczegółowe propozycje dalszych działań w zakresie przedłużenia ochrony praw artystów wykonawców w różnych wariantach dalszego rozwoju sytuacji w tym zakresie

• kwestie opłat od czystych nośników i prywatnego kopiowania egzemplarzy utrwaleń artystycznych wykonań

• kwestii związanych z oceną możliwych skutków i dalszych działań wynikających z „Zielonej księgi na temat społeczeństwa wiedzy”

• postępu i planów dalszych prac w zakresie społecznego dialogu na temat pracy aktorów w dziedzinie twórczości audiowizualnej i żywych spektakli

• aktualnych informacji o stosowaniu prawa konkurencji i zasad samozatrudnienia w pracy aktorów

• informacja o tzw. platformach kulturalnych i nadchodzącym Europejskim Forum Kulturalnym

• informacja na temat rozszerzenia i kontynuacji programu badawczego EuroFIA na temat równości płci i problemów zmiany sytuacji życiowej i zawodowej aktorów związanych z wiekiem

• informacji na temat badań dotyczących możliwości podejmowania pracy przez artystów wykonawców poza terenem macierzystych krajów na obszarze UE

2. Informację o dalszych kontaktach i formach współpracy EuroFIA i WIPO

3. Prezentację i omówienie dalszych prac nad Manifestem w sprawie statusu artysty 4. Informacja o wznowionym biuletynie informacyjnym FIA – FIA Focus

Trzeci dzień warszawskiego Spotkania EuroFIA obejmował omówienie następujących spraw:

• raportów narodowych

• przedsięwzięć w ramach Europejskiego Roku Twórczości i Innowacji oraz roli działalności artystyczno-wykonawczej w tym zakresie

• działań koalicji na rzecz ochrony różnorodności kulturowej

• propozycje działań lobbystycznych w okresie wyborów do Parlamentu Europejskiego, które mogą być podejmowanych przez krajowe organizacje należące do EuroFIA

• problemy warunków ochrony tancerzy występujących poza granicami własnych krajów i informację o pracach grupy roboczej poświęconej sprawom ochrony tancerzy

Przed zakończeniem spotkania, przedstawiciele FIA i poszczególne delegacje uczestniczące spotkaniu wyrażali szczególne uznanie i podziękowania za bardzo dobre warunki pobytu i organizację oraz atmosferę obrad w Warszawie. Wyrażano również osobne, nie tylko kurtuazyjne, podziękowania za zorganizowany przez ZASP program towarzyszący. W postaci wieczoru w Fabryce Trzciny z występem zespołu Tango Fuerte oraz spotkania w Domu Aktora Weterana w Skolimowie i pokazu filmu Jacka Bławuta „Jeszcze nie wieczór” z angielską wersją listy dialogowej.

Wobec poważnych trudności związanych początkowo z organizacją i częściowym finansowaniem tego spotkania, odniesiony ostatecznie sukces i autentycznie wysoka ocena przebiegu i rezultatów tego pierwszego tak poważnego przedsięwzięcia programowego FIA z udziałem ZASP jako gospodarza i współorganizatora ma już wymierne skutki w postaci zmiany oceny dorobku, potencjału i znaczenia i roli ZASP w dalszych pracach EuroFIA. W trakcie pobytu uczestników spotkania w Warszawie udało się ich zapoznać z tradycją, osiągnięciami i problemami ZASP oraz polskiego teatru, filmu i innych dziedzin profesjonalnej działalności aktorskiej. Po zakończeniu spotkania napłynęło szereg indywidualnych pisemnych podziękowań wraz z oficjalnymi podziękowaniami od władz wykonawczych EuroFIA.

Pierwszym wyrazem i potwierdzeniem tej zmiany jest zaproszenie delegatów ZASP do udziału w pracach roboczych na temat społecznego dialogu dotyczącego warunków pracy aktorów i przedstawicieli innych zawodów, specjalności oraz instytucji artystycznych i twórczych. Jak również podjęcie rozmów w sprawie realizacji przedstawionego przez ZASP projektu stworzenia bazy danych o sytuacji i statusie aktorów oraz sektorów i instytucji kultury oraz pozainstytucjonalnych form, w których aktorzy wykonują swoją pracę artystyczną.

Gorące i serdeczne podziękowania należą się więc wszystkim bez wyjątku, którzy przyczynili się do tak pomyślnego i owocnego przebiegu tego, pierwszego w historii przynależności ZASP do FIA, wspólnego spotkania europejskich organizacji aktorskich i o. z. z. prawami artystów wykonawców w Warszawie.

Emilia i Maciej Pacułowie