Licznik odwiedzin : 4264222
Logo

KOMUNIKAT


W odpowiedzi na powtarzające się pytania członków ZASP o statusie repartycyjnym, informujemy: przynależność do danej sekcji repartycyjnej nie powoduje utraty tantiem pochodzących z innych pól eksploatacji reprezentowanych przez inne sekcje repartycyjne.
Przynależność do danej sekcji repartycyjnej nie ma wpływu na prawo do pobierania tantiem.

Jak przebiega procedura łączenia instytucji kultury i jakie są jej skutki 

Przepisy prawa umożliwiają łączenie instytucji kultury. Zabieg ten często okazuje się bardzo korzystny dla instytucji, pozwala bowiem osiągać lepsze wyniki w gospodarowaniu środkami finansowymi, lokalowymi i ludzkimi przez połączone instytucje, a także obniżyć koszty administracji czy wreszcie zwiększyć zasięg i jakość prowadzonej działalności kulturalnej. Połączenie może nastąpić w drodze wydawanego przez organizatora aktu albo w drodze umowy między organizatorami. 

Dopuszczalność łączenia instytucji kultury odnosi się do wszystkich form organizacyjnych tych jednostek. Można zatem połączyć istniejące operę, operetkę i filharmonie czy kino z domem kultury. W wyniku łączenia mogą także powstawać megainstytucje kultury np. miejskie centra kultury, w których poszczególne formy organizacyjne będą stanowić jedynie jednostki organizacyjne. 

 

Na czym polega połączenie

Przewidziana w ustawie z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej procedura połączenia instytucji kultury polega na utworzeniu jednej instytucji kultury, w której skład wchodzą załogi i mienie należące do instytucji podlegających połączeniu. Tym samym połączeniem nie jest wyłącznie przeniesienie z jednej instytucji kultury do drugiej tylko mienia albo tylko załogi.

 

Przepisy uodk nie określają jedynych dopuszczalnych podstaw przekształcenia instytucji kultury, a zatem swoboda w tym zakresie została pozostawiona organizatorom. Pewnym ograniczeniem możliwości łączenia i dzielenia instytucji kultury jest jednak zapewnienie efektywnej realizacji postawionych przed nimi celów z zakresu kultury, określonych w akcie o utworzeniu (połączeniu, podziale) oraz w statucie. 

Postępowanie zmierzające do reorganizacji instytucji kultury obejmuje trzy zasadnicze etapy:

  1. podjęcie przez organizatora aktu o zamiarze podziału lub połączenia instytucji kultury;
  2. podanie do publicznej wiadomości informacji o zamiarze i przyczynach tego podziału lub połączenia oraz
  3. wydanie przez organizatora aktu o podziale lub połączeniu instytucji kultury.

 

Gdy działania te dotyczą instytucji kultury prowadzonej na podstawie umowy, wówczas powinny być podejmowane równolegle przez każdego organizatora. 

Ważne. Dochowanie warunków formalnych i terminów określających procedurę połączenia lub podziału instytucji kultury warunkuje legalność tego procesu, a zatem uchybienie im może prowadzić do eliminacji aktu o połączeniu instytucji kultury przez uprawniony organ lub sąd (wyrok WSA w Kielcach z 14.5.2015 r., II SA/KE 339/15, Legalis).

 

Jaki będzie skutek połączenia z instytucją artystyczną

Jeżeli jedną z instytucji kultury, które podlegają połączeniu, jest instytucja artystyczna, to powstała w wyniku połączenia instytucja kultury ma status instytucji artystycznej (art. 18 ust. 2 uodk). Katalog instytucji artystycznych określa art. 11 ust. 2 uodk. 

Przykład. Dyrektorzy lokalnego teatru, kina i galerii sztuki podpisali umowę o połączeniu tych instytucji. Powstała w ten sposób nowa instytucja kultury będzie miała status instytucji artystycznej. Ma to istotne znaczenie dla zróżnicowanego reżimu prawnego instytucji artystycznych.

 

Konieczne ogłoszenie 

Organizator ma obowiązek podania do publicznej wiadomości informacji o zamiarze i przyczynach planowanego wydania aktu o połączeniu instytucji kultury (art. 18 ust. 3 uodk). Celem takiego zawiadomienia jest umożliwienie debaty społecznej nad zasadnością, celowością, legalnością i gospodarnością połączenia instytucji kultury. Rozwiązanie to zabezpiecza zatem przez decyzjami pochopnymi, które obniżyłyby jakość i dostępność kultury na danym obszarze. Przede wszystkim zaś pozwala opinii publicznej dostrzec nieuzasadnione reorganizacje, a organizatorowi – ustalić ich ewentualne skutki społeczne.

Ogłoszenie informacji o zamiarze i przyczynach likwidacji instytucji kultury jest czynnością faktyczną wywołującą skutki prawne (materialno-techniczną), której dokonanie przez organizatora stanowi przesłankę prawidłowości wydania aktu o połączeniu instytucji kultury. 

Ważne. Jeśli akt o połączeniu nie zostanie poprzedzony ogłoszeniem lub czynność ta zostanie wykonana nieprawidłowo, akt o połączeniu zostanie uznany za wadliwy. W przypadku, gdy organizatorem jest jednostka samorządu terytorialnego może to stanowić podstawę do stwierdzenia jego nieważności przez organ nadzoru.

O ile ogłoszenie wspomnianej informacji stanowi jedynie czynność materialno-techniczną, o tyle wyrażenie zamiaru reorganizacji instytucji kultury ma charakter oświadczenia woli w związku z czym powinno zostać ujęte we właściwą formę prawną. Forma ta zależy od tego, kto jest organizatorem instytucji kultury. 

 

Informacja o zamiarze połączenia powinna zawierać: 

  • wskazanie zamiaru połączenia instytucji kultury,
  • dokładne oznaczenie danych instytucji,
  • określenie przewidywanego terminu połączenia,
  • wskazanie konkretnych, prawdziwych i rzeczywiście istniejących przyczyn połączenia, wraz z pełnym, spójnym i logicznym uzasadnieniem, z którego wynikać będą precyzyjnie wskazane motywy podjęcia planowanego aktu. 

 

Planowane działanie organizatora musi być bowiem weryfikowalne dla opinii publicznej, a zatem powinien on podać wszystkie dane, na podstawie których podjął decyzję o rozpoczęciu procedury łączenia instytucji kultury.

Ważne. Przez publiczne podanie do wiadomości należy rozumieć takie ogłoszenie zamiaru i przyczyn połączenia lub podziału instytucji kultury, które daje nadzieję dotarcia informacji do szerokiego grona odbiorców działalności kulturalnej danej instytucji oraz społeczności finansującej jej działalność. 

Stosowna informacja powinna być na co najmniej 3 miesiące przed wydaniem aktu o połączeniu instytucji kultury zamieszczona:

  • na stronach internetowych organizatora (w tym w Biuletynie Informacji Publicznej),
  • na stronach internetowych objętych łączonych instytucji kultury, 
  • w mediach szczebla odpowiadającego zasięgowi działania tych instytucji. 

W przypadku instytucji kultury, których organizatorem jest jednostka samorządu terytorialnego, stosowna informacja musi zostać również poddana debacie na sesji rady gminy (w przypadku gminnych instytucji kultury), rady powiatu (w przypadku powiatowych instytucji kultury) czy sejmiku województwa (dla wojewódzkich instytucji kultury), poprzedzającej wystosowanie oświadczenia woli o zamiarze reorganizacji instytucji kultury.

Termin 3-miesięczny jest terminem ukazania się informacji w obiegu publicznym, nie zaś terminem do skierowania jej do tego obiegu.

Przykład. Rada Miasta Z. podjęła uchwałę o zamiarze połączenia Domu Środowisk Twórczych oraz Miejskiego Domu Kultury. W uzasadnieniu wskazano, że przyczyną połączenia są „względy ekonomiczne, w szczególności konieczność zmniejszenia deficytu budżetowego”. Uchwała wraz z ww. uzasadnieniem została podana do publicznej wiadomości przez wywieszenie w siedzibie Urzędu Miasta i w prasie lokalnej. Uchwała Rady jest nieprawidłowa, gdyż podana przez Radę Miasta przyczyna połączenia instytucji kultury jest niedookreślona, nieszczegółowa i nie poparta żadnymi danymi, w wyniku czego nie jest możliwa jej weryfikacja. Godzi zatem w cel art. 18 ust. 3 uodk.

 

Akt o połączeniu instytucji kultury

Akt o połączeniu instytucji kultury ma charakter analogiczny do aktu o utworzeniu instytucji kultury. Jest to zatem indywidualno-konkretny aktu organizacyjny, który – w przypadku, gdy organizatorem jest jednostka samorządu terytorialnego – nie stanowi aktu prawa miejscowego i nie podlega publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym. 

Ważne. Akt o połączeniu instytucji kultury nie jest aktem prawa miejscowego. Nakłada on jedynie pewne obowiązki na samego organizatora i odnosi skutki w całości z chwilą wydania. 

Jedynym skutkiem aktu o połączeniu jest reorganizacja jednostek organizacyjnych instytucji kultury należących do organizatora. Jest to więc akt administracyjnoprawny, który pośrednio wywołuje skutki w sferze prawa cywilnego i prawa pracy.

Akt o połączeniu instytucji kultury jest wydawany przez organizatora. Dlatego przyjmuje on formę prawną właściwą ze względu na pozycję ustrojową tego podmiotu. A zatem w przypadku gdy: 

  • organizatorem jest minister lub kierownik urzędu centralnego – akt o połączeniu przybiera postać zarządzenia, 
  • organizatorem jest jednostka samorządu terytorialnego – akt o połączeniu przybiera postać uchwały jej organu stanowiącego. 

Zgodnie bowiem z przepisami ustaw samorządowych (art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h ustawy o samorządzie gminnym, art. 12 pkt 8 lit. i ustawy o samorządzie powiatowym oraz, art. 18 pkt 19 lit. f ustawy o samorządzie województwa), do wyłącznej właściwości rady gminy/rady powiatu/sejmiku województwa należy podejmowanie uchwał w sprawie tworzenia i likwidacji jednostek organizacyjnych. 

Ważne. Niedopuszczalne jest delegowanie przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego uprawnienia do wydania aktu o połączeniu instytucji kultury na inny organ, w szczególności organ wykonawczy lub jego przewodniczącego.

 

Co powinien zawierać akt

Elementy aktu o połączeniu instytucji kultury określa art. 19 ust. 3 uodk. Zgodnie z tym przepisem, akt ten powinien wskazywać:

  • dokładną nazwę łączonych instytucji kultury, 
  • nazwę, rodzaj, siedzibę i przedmiot działania instytucji kultury, powstałej w wyniku połączenia, 
  • termin połączenia instytucji kultury oraz,
  • zasady przejęcia zobowiązań i wierzytelności przez instytucję powstającą w wyniku połączenia.

Wszystkie ustawowo wskazane postanowienia aktu o połączeniu instytucji kultury są obowiązkowe, a ich katalog zawarty w powyższym przepisie jest wyczerpujący.

Ważne. W akcie o połączeniu instytucji kultury nie można zamieszczać żadnych dodatkowych postanowień, odnoszących się do organizacji tworzonej instytucji kultury, ponad te, które wskazane zostały w art. 19 ust. 3 uodk, ani pominąć któregokolwiek z wymienionych elementów.

W szczególności akt o połączeniu instytucji kultury nie może zawierać postanowień, które zostały zastrzeżone do regulacji w jej statucie, czyli elementów wymienionych a wart. 13 ust. 2 uodk.

Ważne. Szczególnie ważne jest prawidłowe wskazanie, w jakim terminie dojdzie do ostatecznego połączenia instytucji kultury, z tą bowiem chwilą łączone instytucje kultury utracą swoją podmiotowość prawną. Termin ten może organizator określić dowolnie, w tym także przez rozpisanie na poszczególne etapy połączenia (np. wskazanie kiedy zostaje połączona określona część załogi czy mienia).

Musimy pamiętać, że akt o połączeniu instytucji kultury jest aktem, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: ppsa), tj. aktu organu jednostki samorządu terytorialnego podjętego w sprawie z zakresu administracji publicznej. W związku z tym podlega on zaskarżeniu w trybie przewidzianym w przepisach ppsa).

Interes prawny w jego zaskarżeniu (na podstawie art. 50 § 1 ppsa) mogą mieć np. wierzyciele zobowiązań instytucji kultury podlegającej połączeniu, jeżeli to połączenie prowadzi do ich pokrzywdzenia lub służy obejściu prawa. Sytuacja taka występuje, jeżeli wypłacalna instytucja kultury zostanie połączona z instytucją o wysokim deficycie, co będzie skutkowało niewypłacalnością lub niepełną wypłacalnością tak powstałego podmiotu.

 

Nadanie statutu nowej instytucji kultury

Stosownie do art. 19 ust. 4 uodk, statut nowej instytucji kultury, powstałej w wyniku połączenia, nadaje organizator. Statut powinien zawierać wszystkie elementy wskazane w art. 13 ust. 2 uodk, a zatem:

1) nazwę, teren działania i siedzibę instytucji kultury,

2) zakres działalności; organy zarządzające i doradcze oraz sposób ich powoływania,

3) określenie źródeł finansowania; zasady dokonywania zmian statutowych,

4) postanowienia dotyczące prowadzenia działalności innej niż kulturalna, jeżeli instytucja zamierza działalność taką prowadzić.

 

Ważne. W praktyce nowy statut stanowi zazwyczaj zmodyfikowaną wersję statutów instytucji połączonych, z uwzględnieniem zmian wymuszonych przez dokonaną reorganizację oraz jej cel.

 

Wykreślenie z rejestru

W myśl art. 19 ust. 4 uodk, z dniem wpisu do rejestru nowo utworzonej instytucji kultury organizator wykreśla z rejestru instytucje kultury, które uległy połączeniu. Zmiana ta ma znaczenie konstytutywne dla dokonania połączenia instytucji kultury.

Ważne. Do połączenia instytucji kultury dochodzi dopiero z dniem wykreślenia z rejestru instytucji podlegających łączeniu.

 

Przejście zakładu pracy

Przy łączeniu instytucji kultury pewne wątpliwości budzi art. 231 kp. Stosownie do § 1 tego przepisu w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę staje się on z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach pracy. W omawianym przypadku zakładami pracy są instytucje kultury. Przy połączeniu instytucji kultury mamy niewątpliwie do czynienia z przejściem zakładu pracy (instytucji kultury) wraz z załogą do nowopowstałej, w miejsce połączonych, instytucji kultury. Oznacza to, że spełnione są przesłanki wskazane w art. 231 kp i przepis ten znajduje zastosowanie w omawianej procedurze. Nie ma zatem potrzeby zawierania w akcie o połączeniu zapisu, że do pracowników łączonych instytucji kultury znajduje zastosowanie art. 231 kp. Skutek ten następuje bowiem automatycznie z mocy prawa.

Ważne. Za zobowiązania wynikające ze stosunku pracy, powstałe przed połączeniem instytucji kultury, odpowiada wobec przeniesionego pracownika wyłącznie nowo powstała z połączenia instytucja kultury, gdyż wcześniejsze instytucje utraciły swoją podmiotowość prawną.

Jeżeli w instytucjach kultury objętych połączeniem nie działają zakładowe organizacje związkowe, instytucje te informują na piśmie swoich pracowników o:

  • przewidywanym terminie połączenia instytucji, 
  • przyczynach połączenia, 
  • prawnych, ekonomicznych oraz socjalnych skutkach połączenia dla pracowników, 
  • zamierzonych działaniach dotyczących warunków zatrudnienia pracowników, w szczególności warunków pracy, płacy i przekwalifikowania. 

 Przekazanie tych informacji powinno nastąpić co najmniej na 30 dni przed przewidywanym terminem połączenia instytucji kultury tj. dokonania zmian w rejestrze instytucji kultury (art. 231 § 3 kp).

Warto też pamiętać, że w terminie 2 miesięcy od połączenia instytucji kultury, ich pracownik może bez wypowiedzenia, za 7-dniowym uprzedzeniem, rozwiązać stosunek pracy. Rozwiązanie stosunku pracy w tym trybie powoduje dla pracownika skutki, jakie przepisy prawa pracy wiążą z rozwiązaniem stosunku pracy przez pracodawcę za wypowiedzeniem (art. 231 § 4 kp).

Nowo powstała w wyniku połączenia instytucja kultury, reprezentowana przez dyrektora, z dniem połączenia jest obowiązana zaproponować nowe warunki pracy i płacy pracownikom świadczącym dotychczas pracę na innej podstawie niż umowa o pracę oraz wskazać termin, nie krótszy niż 7 dni, do którego pracownicy mogą złożyć oświadczenie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia proponowanych warunków. W razie nieuzgodnienia nowych warunków pracy i płacy dotychczasowy stosunek pracy rozwiązuje się z upływem okresu równego okresowi wypowiedzenia, liczonego od dnia, w którym pracownik złożył oświadczenie o odmowie przyjęcia proponowanych warunków, lub od dnia, do którego mógł złożyć takie oświadczenie. Rozwiązanie stosunku pracy w tym trybie powoduje dla pracownika skutki, jakie przepisy prawa pracy wiążą z rozwiązaniem stosunku pracy przez pracodawcę za wypowiedzeniem (art. 231 § 5 kp).

Trzeba pamiętać, że połączenie instytucji kultury nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie przez pracodawcę stosunku pracy (art. 231 § 6 kp).

Ważne. Do łączenia bibliotek stosuje się art. 13 ustawy o bibliotekach, a przepisy uodk jedynie w zakresie tam nieunormowanym. Omawiane przepisy uodk w przypadku bibliotek znajdą zatem zastosowanie np. w zakresie określenia trybu i procedury wyboru dyrektora biblioteki.

 

Katarzyna Czajkowska-Matosiuk
prawnik, specjalista w zakresie instytucji kultury

 

Podstawa prawna

  • Ustawa z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 862 ze zm.).
  • Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 917 ze zm.).
  • Ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.).