Licznik odwiedzin : 2696265
Logo

10 kardynalnych błędów w statucie instytucji kultury, które decydują, że zostanie on uchylony

 

Statut jest „konstytucją” dla danej instytucji kultury. Dlatego też jego zapisy muszą być precyzyjne i prawidłowo sformułowane oraz zgodne z obowiązującymi ustawami. Nie mogą zawierać ani braków formalnych, ani błędów merytorycznych.

Statut instytucji kultury należy do najważniejszych aktów prawnych, kreujących daną instytucję i określających jej strukturę, organizację oraz zakres działalności. Jest on jednak nadawany przez podmiot zewnętrzny w stosunku do samej instytucji, mianowicie organizatora, którym może być:

  • minister lub kierownik urzędu centralnego (w przypadku państwowych IK), albo
  • działająca przez swoje organy – jednostka samorządu terytorialnego, tj. gmina/miasto, powiat, województwo

(art. 8 i 9 uodk).

Czym różni się statut od aktu o utworzeniu instytucji kultury

 Akt o utworzeniu  Statut
Powstaje przy tworzeniu lub zmianie zakresu działalności, organizacji siedziby itp. Statut jako zbiór norm prawnych jest traktowany jako akt prawa miejscowego.
Akt ten ma charakter zindywidualizowany. Stanowi bowiem jednostronną, publicznoprawną czynność organizatora. Zawiera on jedynie określenie przedmiotu działania IK, nazwę i siedzibę, a wskazuje czy dana instytucja kultury jest instytucją artystyczną.

 

Taki charakter statutu potwierdził NSA w wyroku z 20 marca 2009 r. (II OSK 1526/08), wskazując m.in., że instytucja gminna (np. gminna instytucja kultury), to taka szczególnego rodzaju gminna jednostka organizacyjna, której zadaniem jest realizacja wynikających z przepisów prawa (ustaw o charakterze prawa materialnego) kompetencji, która ma charakter publiczny, tj. ogólnie dostępny dla społeczności lokalnej, odróżniający ją od instytucji prywatnych.
NSA uznał ponadto, że adresatami norm ujętych w statucie IK nie są wyłącznie podmioty wewnętrzne, usytuowane w ramach powołanej do życia struktury administracji publicznej, lecz również określona społeczność lokalna, co czyni z tego aktu akt o charakterze prawa miejscowego, a nie akt wewnętrzny.
Statut odróżnia się od aktu o utworzeniu IK większą szczegółowością.

 

Braki formalne w statucie
Statut ma zawierać:
1) nazwę, teren działania i siedzibę instytucji kultury,
2) zakres działalności,
3) organy zarządzające i doradcze oraz sposób ich powoływania,
4) określenie źródeł finansowania,
5) zasady dokonywania zmian statutowych,
6) postanowienia dotyczące prowadzenia działalności innej niż kulturalna, jeżeli instytucja zamierza działalność taką prowadzić (art. 13 ust. 2 uodk).

Ważne Wyżej wymienione elementy statutu są obligatoryjne i muszą znaleźć się w treści tego aktu. Brak któregokolwiek z wymienionych elementów treści statutu stanowi jego wadę oraz spowoduje jego uchylenie przez organ nadzorczy.

Błędy merytoryczne w statucie
Poza brakami formalnymi statutu, polegającymi na nieuwzględnieniu w jego treści wyżej wymienionych postanowień, mogą pojawić się inne, poważne błędy merytoryczne statutu. Głównie dotyczą one albo braku uregulowania jakiejś istotnej kwestii, albo określeniu rozwiązania pewnych spraw w sposób niezgodny z przepisami ustawy. Błędy takie przesądzają zazwyczaj o uchyleniu statutu i potraktowaniu go jako aktu nieobowiązującego.

Lp.  Błąd w statucie instytucji kultury  Podstawa prawna
 1. Dominującym albo co najmniej równorzędnym przedmiotem działalności IK jest działalność pozakulturalna, tj. działalność niezwiązana z tworzeniem, upowszechnianiem i ochroną kultury, w tym np.:
  • organizowanie imprez okolicznościowych (zwłaszcza prywatnych),
  • handel i usługi (np. prowadzenie sklepu z materiałami plastycznymi, kawiarni, wykonywanie odpłatnych usług w zakresie projektowania, czy dekorowania wnętrz itp.).
Zgodnie z rozstrzygnięciem nadzorczym Wojewody Zachodniopomorskiego z 29 stycznia 2014 r. (nr NK.3.4131.14.2014.AS) nie jest dopuszczalne np. łączenie działalności kulturalnej ze sportową w ramach IK.

 art. 9, art. 13 ust. 1 uodk
 2. Brak jednoznacznego określenia trybu powołania dyrektora, brak określenia zasad przeprowadzania konkursu na dyrektora.
Jeżeli tryb konkursowy jest przewidziany, przy czym upoważnienie do określenia sposobu powoływania organów zarządzających i doradczych nie stanowi o obowiązku formułowania ściśle warunków, na jakich odbywać się będzie rekrutacja, czy wreszcie istotnych elementów, na jakich będzie oparte zatrudnienie, statut jednak powinien co najmniej odwoływać się do przepisów ustawowych i wykonawczych (wyrok NSA z 9 lipca 2015 r., II OSK 1216/15).


 art. 13 ust. 2 pkt 3 uodk
 3. Możliwość wydawania wiążących poleceń dyrektorowi instytucji kultury przez wskazany w statucie organ organizatora,
wprowadzenie odpowiedzialności pracowniczej lub quasi-dyscyplinarnej przed organem organizatora


 art. 13 ust. 2 pkt 3, art. 17 uodk
 4. Inne niż ustawowe przesłanki odwołania dyrektora IK,
rozszerzenie zakresu przyczyn odwołania dyrektora IK

 art. 13 ust. 2 pkt 3, art. 15 ust. 6 uodk
 5. Wprowadzenie możliwości wpływania przez organizatora na podejmowane wyłącznie przez dyrektora IK decyzje w zakresie organizacji i bieżącego działania instytucji,
przekroczenie ustawowych kompetencji organizatora, wprowadzenie możliwości kontrolowania i monitorowania czynności dyrektora IK

art. 13 ust. 2 pkt 3, art. 17 uodk
 6. Określanie przez organizatora schematu organizacyjnego IK, wydawanie regulaminu organizacyjnego IK przez organizatora

 art. 13 ust. 3 uodk
 7. Określanie pracowników IK jako pracowników samorządowych lub pracowników instytucji państwowych

art. 14 ust. 1 uodk, art. 2 ustawy o pracownikach samorządowych,
art. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych
 8. Wprowadzenie obowiązku działania dyrektora IK wraz z innym pracownikiem instytucji przy podejmowaniu ważnych dla niej oświadczeń woli („kopiowanie” zasad określonych dla spółek z Kodeksu spółek handlowych, wbrew zasadzie 1-osobowego kierownictwa IK)

 art. 17 uodk
 9. Brak konkretnego określenia zasad zastępstwa dyrektora IK przez innego pracownika tej instytucji w sprawach dotyczących osób zatrudnionych oraz stosunków pracy, przy jednoczesnym braku ustanowienia w statucie możliwości powoływania zastępcy (zastępców) dyrektora, oraz w odniesieniu do samych zastępców:
  • brak ustalenia trybu powoływania zastępców dyrektora IK pomimo wpisania takiego stanowiska do statutu,
  • określenie stanowiska zastępcy dyrektora tylko poza statutem (np. wyłącznie w siatce zaszeregowań regulaminu wynagradzania).
 art. 15 ust. 8 uodk, art. 3[1] § 1 kp
 10. Niedookreślenie zasad i źródeł finansowania IK.
Zgodnie z rozstrzygnięciem nadzorczym Wojewody Dolnośląskiego
z 23 stycznia 2014 r. (nr NK-N.4131.161.33.2013.SP1) nie wolno organizatorowi IK – poprzez użycie sformułowania „oraz innych źródeł" – pozostawiać otwartego katalogu tych źródeł. Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego nie ma bowiem możliwości przekazania kompetencji do określania dalszych źródeł finansowania instytucji kultury innemu podmiotowi.


art. 13 ust. 2 pkt 4 uodk

 

Michał Culepa
specjalista w zakresie instytucji kultury