Licznik odwiedzin : 1345262
Logo
10-10-2017

Zwyczajny Walny Zjazd

LVIII Zwyczajny Walny Zjazd Delegatów ZASP odbędzie się
w dniach 16-17 kwietnia 2018 roku

Jakie zapisy powinny się znaleźć w statucie instytucji kultury

Do najważniejszych aktów wewnętrznego prawa instytucji kultury należy statut. Statut jest niejako „konstytucją” danej instytucji. Ustala on władze instytucji, zakres działania i ramy organizacyjne.

Statut jest najważniejszym zbiorem przepisów wewnętrznych. Jak ważny jest to akt, świadczy regulacja art. 13 ust. 1 uodk, zgodnie z którym instytucje kultury działają na podstawie aktu o ich utworzeniu oraz statutu nadanego przez organizatora.

Należy pamiętać, że statut ma charakter ramowy. Szczegóły organizacji wewnętrznej, podział na komórki organizacyjne i zasady podległości służbowej pomiędzy kierownictwem a pracownikami, stanowiska i zakresy obowiązków powinien regulować drugi akt prawa zakładowego – regulamin organizacyjny, wskazany w art. 13 ust. 3 uodk, zgodnie z którym organizację wewnętrzną instytucji kultury określa regulamin organizacyjny nadawany przez dyrektora tej instytucji, po zasięgnięciu opinii organizatora oraz opinii działających w niej organizacji związkowych i stowarzyszeń twórców.

Kto nadaje statut

Statut instytucji kultury nadaje organizator, nadanie statutu wraz z wpisem do rejestru instytucji kultury prowadzonego przez organizatora ustanawia samodzielność prawno-organizacyjną instytucji. Instytucja otrzymuje wówczas osobowość prawną i jako samodzielna osoba prawna może działać na mocy nadanego statutu.

W imieniu organizatora występuje podmiot, który reprezentuje danego organizatora. W przypadku gdy samorząd jest organizatorem instytucji kultury, w imieniu jednostki występuje:

  • wójt (burmistrz, prezydent miasta) – gdy organizatorem jest gmina (miasto),
  • starosta – gdy organizatorem jest powiat,
  • marszałek województwa – gdy organizatorem jest województwo samorządowe,
  • minister – gdy organizatorem jest naczelny organ administracji rządowej (najczęściej jest nim minister kultury i dziedzictwa narodowego, albo minister obrony narodowej, w szczególności gdy chodzi o instytucje kultury związane z wojskiem i obronnością).

 

Co powinien zawierać statut

Zasadniczą treść statutu zawiera art. 13 ust. 2 uodk. Zgodnie z nim statut zawiera:

  • nazwę, teren działania i siedzibę instytucji kultury,
  • zakres działalności,
  • organy zarządzające i doradcze oraz sposób ich powoływania,
  • określenie źródeł finansowania,
  • zasady dokonywania zmian statutowych,
  • postanowienia dotyczące prowadzenia działalności innej niż kulturalna, jeżeli instytucja zamierza działalność taką prowadzić.

 

Nazwa, siedziba, teren

Nazwa instytucji powinna być tożsama z nazwą określoną w akcie o utworzeniu instytucji kultury, wydanym na podstawie art. 11 ust. 1 uodk. Organizator na początku wydaje akt o utworzeniu instytucji kultury, w którym określa jej przedmiot działania, nazwę i siedzibę, a także określa czy dana instytucja kultury jest instytucją artystyczną. Potem nadaje instytucji statut i wpisuje ją do rejestru. Jeżeli zatem w akcie o utworzeniu instytucji nazwa określona jest w konkretny sposób np. „Muzeum Ziemi Płockiej”, „Teatr Miejski im. Juliusza Osterwy”, „Biblioteka Gminna im. Marii Konopnickiej”, to identyczna nazwa powinna znajdować się w statucie.

Siedzibę należy określić zgodnie z art. 41 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że jeżeli ustawa lub oparty na niej statut nie stanowi inaczej, siedzibą osoby prawnej jest miejscowość, w której ma siedzibę jej organ zarządzający. Statut może więc określać odrębnie np. siedzibę dyrekcji i miejscowość działalności danej instytucji. Musi to jednak wynikać ze specyfiki działania instytucji kultury. W tym zakresie statut może też przewidywać z góry podział instytucji na jednostki organizacyjne (filie, oddziały) działające w innej miejscowości niż siedziba głównej jednostki – dyrekcji instytucji kultury. Wprawdzie siedzibą jest sama miejscowość, nawet niekoniecznie będąca siedzibą jednostki samorządowej – gminy czy powiatu, to jednak w statucie warto wskazać konkretny adres siedziby (ulicę, nr domu/lokalu).

Teren działania określa zakres i charakter działalności instytucji. Możliwe jest ustalenie, że teren działania instytucji kultury będzie wykraczał poza przestrzeń działania organizatora, jeżeli oczywiście znajdzie to uzasadnienie w specyfice działalności kulturalnej, którą ona prowadzi (por. komentarz do art. 13 UDK w: S. Gajewski, A. Jakubowski „Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Komentarz” Legalis Wyd. 2. Warszawa 2016).

Zakres działalności

Zakres działalności określa to czym się instytucja będzie zajmować w swojej praktyce codziennej. Określenie zakresu działania instytucji kultury nie może być ogólne, lecz powinno być precyzyjne i wyczerpujące, albowiem determinuje ono finansowanie instytucji oraz to, czy będzie ona uznana za instytucję artystyczną (por. rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Dolnośląskiego z 17 lipca 2012 r., nr NK-N14.4131.672.2012.MW2, Dz.Urz.Woj.Doln. z 2012 r. poz. 2561). Poza zakresem głównej działalności dana instytucja może mieć także określone zadania popularyzatorskie lub edukacyjne, takie zadania mogą być przydzielone np. instytucjom artystycznym (teatrom, filharmoniom, zespołom pieśni i tańca itp.).

Organy zarządzające i doradcze

Statut powinien określać funkcje dyrektora i jego zastępców (jeżeli stanowisko zastępców jest przewidziane). W przypadku zastępców dyrektora statut powinien określać tryb ich powoływania i funkcje dyrektora jako reprezentanta pracodawcy w stosunku do zastępców.

W przypadku organów doradczych przyjmuje się tu pewną swobodę organizatora, wynikającą główne z braku przepisów ogólnych określających jakie organy doradcze powinny być powoływane w danej instytucji.

Wyjątkiem mogą być przepisy szczególne regulujące status niektórych instytucji kultury. Jest tak w przypadku muzeów, gdzie art. 11 ustawy z 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz.U. z 2012 r. poz. 987) nakazuje powołanie przy muzeum państwowym lub samorządowym rady muzeum mającej charakter nadzorczo-oceniający, a art. 16 ustawy o muzeach nakazuje powołanie przy muzeum rejestrowanym (powołanym przez innego organizatora niż instytucje publiczne) rady powierniczej o kompetencjach nadzorczo-doradczych.

Źródła finansowania

Ramy finansowe ustalają przepisy art. 27 i nast. uodk, zgodnie z którymi instytucja kultury gospodaruje samodzielnie przydzieloną i nabytą częścią mienia oraz prowadzi samodzielną gospodarkę w ramach posiadanych środków, kierując się zasadami efektywności ich wykorzystania. Instytucja działa według planu finansowego, a zasadniczo instytucja kultury pokrywa koszty bieżącej działalności i zobowiązania z uzyskiwanych przychodów. Możliwe jest uzyskanie przez instytucję dotacji budżetowych. Sposób nabywania i zbywania składników majątku instytucji oraz zakres dotowania instytucji powinno być określone właśnie w statucie.

Postanowienia dotyczące prowadzenia działalności innej niż kulturalna

Dopuszczalne jest prowadzenie przez instytucję kultury innej działalności niż kulturalna, w tym działalności gospodarczej. NSA w wyroku z 7 grudnia 2010 r. (sygn. akt II OSK 2141/10) wskazał, że z wyliczenia form organizacyjnych nie można wywieźć zastosowania do statutu instytucji kultury ograniczenia przez wyłączenie dopuszczalności, prowadzonej dodatkowo, działalności gospodarczej. Postanowienia statutu instytucji kultury powinny obligatoryjnie zawierać także normy dotyczące prowadzenia przez nią działalności innej niż kulturalna, jeżeli instytucja zamierza działalność taką prowadzić (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 30 stycznia 2013 r., sygn. akt IV SA/WR 673/12). Statut musi jednak określić ściśle rodzaj działalności i jej zakres. Brak takich postanowień uniemożliwia prowadzenie innej działalności przez instytucję. Dyrektor samodzielnie nie może podjąć decyzji o prowadzeniu takiej działalności bez podstawy statutowej.

Zasady dokonywania zmian statutowych i postanowienia końcowe

Statut powinien określać tryb i zakres wprowadzania zmian w statucie, oraz sposób ich ogłaszania. Statut nadaje organizator i tylko on ma kompetencje do wprowadzania zmian do statutu. Przyjmuje się w orzecznictwie administracji, iż niedopuszczalnym jest przeniesienie kompetencji do dokonywania zmian w statucie instytucji kultury na jej dyrektora (por. rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Zachodniopomorskiego z 18 października 2013 r., nr NK-3.4131.553.2013.EM, Dz.Urz.Woj.Zach. z 2013 r. poz. 3741).

Statut powinien też zawierać postanowienia końcowe odnośnie np. daty wejścia w życie, podania podmiotów wykonujących statut itp.

Jako akt mający charakter aktu prawa wewnętrznego, powinien być ogłoszony we właściwym trybie. Podstawą będzie tu najczęściej zarządzenie właściwego organu, którego załącznikiem powinien być wspomniany statut.

Należy też pamiętać, że statut, w zakresie dotyczącym zwłaszcza organów zarządzających, jest jednym z aktów tzw. autonomicznego, tj. zakładowego prawa pracy wskazanym w art. 9 Kodeksu pracy. Jest więc też zbiorem przepisów prawa pracy.

 

Michał Culepa
Specjalista w zakresie instytucji kultury

Podstawa prawna
Ustawa z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 406 ze zm.).