Licznik odwiedzin : 1345249
Logo
10-10-2017

Zwyczajny Walny Zjazd

LVIII Zwyczajny Walny Zjazd Delegatów ZASP odbędzie się
w dniach 16-17 kwietnia 2018 roku

Czy przy odwołaniu dyrektora musi wypowiedzieć się stowarzyszenie twórcze

wip_logo

Pytanie: Burmistrz odwołał dyrektora teatru. Nie wiedział on o tym, że dyrektor jest członkiem władz ogólnopolskiego stowarzyszenia twórczego. W takim przypadku odwołanie dyrektora jest wadliwe prawnie. 

Opisana sytuacja nie uwalnia burmistrza od obowiązku zastosowania art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Przepis ten stanowi, że dyrektora instytucji kultury powołuje organizator na czas określony po zasięgnięciu opinii związków zawodowych działających w tej instytucji kultury oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez instytucję. Odwołanie dyrektora następuje w tym samym trybie. Zasięganie opinii związków zawodowych oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych nie jest konieczne w przypadku wyłonienia kandydata na dyrektora w drodze konkursu. 

Z analizy orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że jednolite jest stanowisko, że niezwrócenie się o opinię do związków i stowarzyszeń wymienionych w powołanym art. 15 ustawy stanowi naruszenie prawa, skutkujące koniecznością stwierdzenia nieważności aktu podjętego bez zachowania tego wymogu. Pomimo to organizatorzy mają często problem interpretacyjny, czy powołany art. 15 zawęża zakres obowiązku zasięgania opinii związków zawodowych i stowarzyszeń zawodowych podczas powoływania oraz odwoływania dyrektora instytucji kultury do organizacji działających na terenie gminy lub tych, do których należy dyrektor. 

Ważne!
Tymczasem obowiązek ten należy rozumieć szeroko. Ma on bowiem stwarzać możliwość wypowiedzenia się organizacji działających w sferze kultury. Dlatego obowiązek konsultacji nie ogranicza się tylko do tych podmiotów, które działają na obszarze danej gminy ale obejmuje także stowarzyszenia i organizacje regionalne oraz ogólnokrajowe.

Wątpliwości rozwiewają orzeczenia sądów 
Istotne w wyborze właściwej interpretacji przepisów są argumenty z wyroków sądów administracyjnych. Sędziowie zadali sobie pytanie, w jakim celu ustawodawca wprowadził wymóg zasięgania opinii. I sformułowali hipotezę, że ma on na celu stworzenie możliwości wypowiedzenia się organizacji działających w sferze szeroko pojętej kultury, a nie tylko tych które działają na obszarze danej gminy. W związku ze specyfiką działania instytucji kultury konieczna jest bowiem współpraca teatru, domu kultury, opery, filharmonii ze stowarzyszeniami i związkami, działającymi w dziedzinie kultury, a ich opinia ma wpływ na bieżące funkcjonowanie tych instytucji. Dotyczy to nie tylko stowarzyszeń lokalnych, ale i regionalnych, a nawet ogólnokrajowych. Sądy podkreślają też, że nie powinno się zawężać znaczenia pojęcia „stowarzyszenia twórcze”. Rozumieją pod pojęciem nie tylko stowarzyszenia zrzeszające twórców, ale i stowarzyszenia prowadzące i inspirujące działalność twórczą. 

Przykładowy wyrok sądu
Przykładem tego sposobu interpretowania powołanego art. 15 jest wyrok NSA z 8 sierpnia 2012 r. (sygn. akt II OSK 1295/12). Sąd wskazał, że burmistrz dopiero na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa poprzez wydanie zarządzenia o odwołaniu ze stanowiska Kierownika Gminnej Biblioteki Publicznej, zwrócił się do zwolnionej o wskazanie, czy jest ona członkiem stowarzyszeń zawodowych lub twórczych. Natomiast przed wręczeniem odwołanej aktu odwołania uzyskał informacje na temat tego, że na terenie Gminnej Bibliotek Publicznej w N. nie działają związki zawodowe i że odwołana nie jest członkiem stowarzyszeń zawodowych i twórczych. Te działania nie wystarczyły do wywiązania się przez burmistrza z obowiązku konsultacji bowiem w wyroku czytamy: „Trafność tego poglądu może podważać pismo Stowarzyszenia Bibliotekarzy z 20 lipca 2011 r., w którym Stowarzyszenie to wyraziło „zaniepokojenie faktem odwołania ze stanowiska kierownika Gminnej Biblioteki w N. pani E. K.”. Pismo to sugeruje, że na terenie działania Gminnej Biblioteki Publicznej w N. funkcjonują stowarzyszenia zawodowe i twórcze, które jakkolwiek zakresem swojego funkcjonowania obejmują nie tylko obszar gminy, to jednak współpracują z tą biblioteką. Wadliwe było zatem stanowisko Burmistrza, wynikające z wadliwej wykładni art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i przeprowadzaniu działalności kulturalnej, że nie było podmiotu (stowarzyszenia), z którym mógłby dokonać konsultacji w zakresie odwołania skarżącej ze stanowiska kierownika Gminnej Biblioteki Publicznej w N.”.

 

Wyrok z 8 sierpnia 2012 r. reprezentuje linię orzeczniczą, w której nie zawęża się zakresu obowiązku zasięgania opinii związków zawodowych i stowarzyszeń zawodowych podczas powoływania oraz odwoływania dyrektora instytucji kultury do: 

  1. organizacji działających na terenie gminy lub 
  2. tych, do których należy dyrektor. 

Najnowsze wyroki sądów z 2016 roku
Wskazany wyrok zapadł w 2012 roku. Także w orzeczeniach z 2016 roku dominuje ta linia orzecznicza. Przykładem jest wyrok z 2 czerwca 2016 r. NSA (sygn. akt II OSK 585/16). Sąd rozstrzygnął ostatecznie spór między burmistrzem a wojewodą o to, czy ważne jest rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody orzekającego nieważność zarządzenia burmistrza w sprawie odwołania Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury, Sportu i Rekreacji. W sprawie tej burmistrz sprawdził jedynie, że w tej instytucji kultury nie działają stowarzyszenia zawodowe i twórcze właściwe ze względu na rodzaj działalności prowadzonej nią. Sprawdził też, że z wynagrodzenia dyrektora nie były przekazywane składki członkowskie na rzecz związków zawodowych lub stowarzyszeń działających w sferze kultury. Już po odwołaniu dyrektora okazało się, że jest on członkiem Międzyzakładowego Związku Zawodowego Pracowników Kultury. Burmistrz podnosił przed sądem, że dyrektor powinien niezwłocznie poinformować go o tym fakcie, a skoro tego nie zrobił, to burmistrz nie uchybił wymogom art. 15 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Sąd nie zgodził się z argumentami burmistrza zajmując następujące stanowisko: „Zakres obowiązku zasięgania opinii związków i stowarzyszeń zawodowych wielokrotnie był przedmiotem kontroli sądowej (m.in. wyrok NSA z 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1295/12). Za utrwaloną należy uznać taką wykładnię art. 15 uodk, która nie zawęża zakresu obowiązku zasięgania opinii związków zawodowych i stowarzyszeń zawodowych podczas powoływania oraz odwoływania dyrektora instytucji kultury do organizacji działających na terenie gminy lub tych, do których należy dyrektor. Obowiązek ten należy rozumieć szeroko. Ma on na celu stworzenie możliwości wypowiedzenia się organizacji działających w sferze szeroko pojętej kultury, nie tylko tych które działają na obszarze danej gminy ale także stowarzyszeń i organizacji regionalnych i ogólnokrajowych, co do powołania lub odwołania dyrektora instytucji kultury. Chodzi przy tym także o niezawężanie zakresu pojęcia „stowarzyszenia twórcze” i obejmowanie nim zarówno stowarzyszeń zrzeszających twórców, jak i stowarzyszenia prowadzące i inspirujące działalność twórczą. W związku ze specyfiką działania instytucji kultury konieczna jest współpraca ze stowarzyszeniami i związkami, działającymi w dziedzinie kultury a ich opinia ma niebagatelne znaczenie”.

Tomasz Król
specjalista w zakresie instytucji kultury

 

Podstawa prawna
Art. 15–16 ustawy z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalne (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 406 ze zm.).